Het leek een uitstekend jaar te worden voor de oeverzwaluwen die broeden in de steilwanden van de Groeve Oostermeent. In juni 2026 telden we een record aantal van 337 bewoonde nestholtes. In voorgaande jaren had de kolonie zwaar te lijden onder vossen. Die groeven soms meer dan de helft van de nestholen open om de (jonge) zwaluwen te bemachtigen. Om de zwaluwen hiertegen te beschermen, heeft het Goois Natuurreservaat (GNR) twee jaar geleden enkele maatregelen genomen: de wand werd opgehoogd, de plas ervoor werd uitgegraven en er werd een voswerend raster geplaatst. Ook al lukte het de vos om op de een of andere manier het voswerend raster te omzeilen, toch nam de predatie in 2024 en 2025 aanzienlijk af. Uiteraard waren wij benieuwd hoe dit zich in 2026 zou ontwikkelen en daarom zijn er weer wildcamera’s voor de wand geplaatst.
Ook dit jaar werd de vos op de heide van de Groeve gezien. Tot onze verrassing liet hij zich echter niet op de wildcamera’s voor de wand zien en er waren geen graafsporen te vinden. Geen van de 337 holen was dit jaar door de vos gepredeerd. Dit was al vele jaren, misschien zelfs decennia niet meer voorgekomen. De beschermende maatregelen van GNR lijken dus goed te hebben gewerkt.
Zijn de zwaluwen daarmee volledig gevrijwaard van predatie? Bij zo’n grote kolonie is dit bijna ondenkbaar. En inderdaad, dat blijkt ook niet het geval. In het gebied broeden enkele paren eksters, die regelmatig in de buurt van de steilwanden worden gezien. Er zijn geen aanwijzingen dat ze de nestenholen open graven, maar ze zijn zeker in staat om een nog onbeholpen jong te pakken. Eenmaal is op de camerabeelden te zien dat een ekster daadwerkelijk een zwaluw gevangen heeft.
Zorgelijker is echter een andere predator, een huiskat. Deze is niet eerder in de Groeve gesignaleerd, maar is nu bijna iedere nacht op de beelden van de wildcamera voor de wand te zien. Hij speurt de wand af en gaat op zijn achterpoten staan om de hoger gelegen holen te bereiken. Eenmaal legde de wildcamera de angstkreten vast van een zwaluw die door de kat was gevangen (Beluister dit filmpje). Hoeveel zwaluwen het slachtoffer zijn geworden is niet met zekerheid vast te stellen, maar vermoedelijk zijn de tweede broedsels voor een groot deel door de kat verstoord.
Dat katten in de bebouwde kom een bedreiging vormen voor de in het wild levende dieren is bekend, maar dat deze huisdieren ook uitwaaieren naar natuurgebieden om te jagen is extra pijnlijk. Veel Blaricummers zijn trots op de unieke steilwand van de Groeve Oostermeent met de zwaluwen. Sommige bewoners zien dan ook graag rigoureuze maatregelen om een einde te maken aan de aanwezigheid van deze kat. Binnen het huidige wettelijke kader is echter weinig mogelijk. Navraag bij bewoners van de Bijvanck of ze de kat op de beelden herkenden leverden geen resultaat op. Mogelijk is de kat afkomstig van de oude dorpskern van Blaricum of van het aangrenzende terrein op de Woensberg waar Oekraïners zijn gehuisvest. Wat ook de herkomst van de kat is, het is geen goed idee dat katten ’s nachts buiten lopen, zeker niet in het broedseizoen. Kattenliefhebbers verdedigen het jaaggedrag van hun katten vaak met het argument dat dit nu eenmaal een natuurlijk instinct is. Dat klopt, maar daaruit volgt niet dat een huiskat daarmee onderdeel is van de natuur. Uiteraard hangt dit af van hoe je ‘natuur’ definieert, maar vanuit ecologisch perspectief is een huiskat een door de mens geïntroduceerd en verstorend element in het ecosysteem. Het natuurlijke jachtinstinct van de kat maakt de gevolgen voor de inheemse fauna immers niet minder schadelijk. Het is vergelijkbaar met andere situaties waarin we dieren of mensen met sterke, moeilijk te beheersen driften niet zomaar hun gang laten gaan, omdat hun gedrag schade kan veroorzaken.

Het is opmerkelijk dat grote bouwprojecten kunnen worden stilgelegd, wanneer er mogelijk vogelnesten worden verstoord, terwijl een kat nesten en jonge vogels mag vernielen zonder dat hier effectief tegen kan worden opgetreden. Hoe dan ook, als iemand de kat herkent van onderstaand plaatje, laat dit dan weten via broedvogels@vwggooi.nl, wellicht dat de eigenaar er toe te bewegen is om zijn of haar kat gedurende de broedtijd binnen te houden. Daarnaast is het natuurlijk in bredere zin belangrijk om na te denken over manieren om de enorme schade die katten in de natuur veroorzaken, te beperken.

Tekst: Dirk Prop

Foto nestelende oeverzwaluwen: Jurrien Uiterwijk