Met 154 broedgevallen was de steilwand in de Groeve Oostermeent in 2025 opnieuw populair bij de oeverzwaluwen. De genomen maatregelen om de vos op afstand te houden hadden gedeeltelijk effect, maar konden niet voorkomen dat minstens 46 van deze nestholen door de vos werden uitgegraven.

Beelden van onze wildcamera’s tonen hoe de vos te werk gaat tijdens zijn jacht op de zwaluwen.

 

In de winter van 2024 heeft het Goois Natuurreservaat twee maatregelen genomen om de oeverzwaluwen in de groeve te beschermen: de steilwand is verhoogd door deze aan de voorzijde uit te graven en er zijn twee voswerende rasters geplaatst. In een eerder artikel is dit uitvoerig beschreven en ook hoe dit in 2024 tot een aanzienlijke reductie van de predatie door de vos heeft geleid.

In 2025 werd deze aanpak voortgezet met de volgende acties:

• Verwijderen van de opgehoopte laag geërodeerde zand.
• Verlengen van de voswerende rasters om benadering vanaf het water te bemoeilijken.

En de reguliere onderhoudsacties:

• Schoonmaken en dicht maken van de oude holen.
• Verwijderen van berkenopslag.

 

Resultaten

Het broedsucces werd, net als in 2023 en 2024, vastgesteld door per bewoonde nestholte de hoogte te meten en te controleren op uitgraving door de vos.

Totaal werden er 154 nestholtes geteld waarvan 46 waren uitgegraven (30 %).

Het werkelijke predatiepercentage kan hoger liggen, omdat mislukkingen waarbij de oudervogel is gepakt zonder dat  de nestopening bewerkt  was, niet zichtbaar waren.

Net als in de vorige jaren hadden de hoger gelegen nestholtes minder te lijden van het graafwerk van de vos. De gemiddelde hoogte van de succesvolle holen bedroeg 126 cm (n = 108) tegenover 90 cm (n = 16) van de uitgegraven holen. In 2024 waren deze hoogtesrespectievelijk 148 cm en 110 cm.

Dit duidelijke verschil wordt in 2025 echter gecompliceerd door het feit dat de vos natuurlijke richels gebruikte om hoger gelegen nesten te kunnen bereiken. Deze uitgegraven ‘platform nestholtes’ lagen gemiddeld op 142 cm (n = 30). Deze zijn niet opgenomen in het bovenstaande gemiddelde van 90 cm.

 

Wildcamera’s

Voor de wanden waren twee wildcamera’s, resp. van Bushnell en Zeiss geplaatst, die een opname van 1 minuut maakten als er een beweging werd gedetecteerd. Bij nachtopnames werd automatisch LED verlichting ingeschakeld.

De vos was vooral in juni actief (zie figuur 1). Van 29 mei t/m 23 juni werd hij zelfs elke nacht patrouillerend vastgelegd, soms ook langdurig gravend. Op 11 juni werden zelfs elf opnames gemaakt.

Figuur 1. Aantal dagen per decade dat een vos voor de wildcamera is waargenomen voor de steilwand van de Groeve Oostermeent

De vos is uitermate schuw en vertoont zich alleen in het donker en in de vroege ochtendschemering (zie figuur 2). Afgezien van de beelden van de wildcamera zijn er geen zichtwaarnemingen bekend, ook niet op waarneming.nl. Het gebied kent weinig dekking en de vos zal zich hier bij daglicht niet veilig voelen.

Figuur2. Aantal waarnemingen van de vos in de Groeve Oostermeent per uurinterval

De beelden tonen hoe de vos met opgerichte kop en gespitste oren speurend voor de wand loopt, graaft en soms vergeefs naar een uitvliegende zwaluw springt. In twee gevallen werd  een zwaluw gevangen en opgegeten. Ook zien we enkele malen dat de nestinhoud wordt verorberd.

De Bushnell camera is minder scherp dan de Zeiss camera, maar laat toch duidelijk zien hoe de vos gebruik weet te maken van richels en zo ook hoger gelegen nesten weet te bereiken.

Op 9 en 11 juni verschenen zelfs twee vossen gelijktijdig voor de camera.

Een compilatie van de verschillende gedragingen van de vos zijn in dit youtube filmpje te zien.

 

Aanbevelingen

Hoewel het predatiepercentage (30%) lager was dan in 2023 (42%), lag het fors hoger dan in 2024 (6%). Mogelijke oorzaken zijn:

• Droog voorjaar: Het lage waterpeil maakte het passeren van het oostelijke raster eenvoudig.
• Ervaring van de vos: Oudere vossen verbeteren hun jachttechnieken en kunnen zich specialiseren.
• Meerdere vossen: In juni waren twee dieren aanwezig, wat de druk kan hebben vergroot.

Hoewel deze constateringen niet hoopgevend zijn, is het toekomstbeeld niet uitsluitend negatief. Vossen worden zelden ouder dan 15 jaar. Verkeer vormt altijd een bedreiging en in de nabijgelegen Eempolder worden vossen actief bestreden,zodat het niet waarschijnlijk is dat de vos zo’n hoge leeftijd bereikt. Een vosvrij jaar is niet ondenkbaar, zoals bleek bij de westelijke wand in 2024 en 2025, waar geen predatie plaatsvond. In 2024 waren er 77 succesvolle holen. In 2025 leken de zwaluwen zich in het vroege voorjaar hier ook massaal te vestigen, maar in de loop van april verplaatste het gros van de zwaluwen zich naar de oostelijke wanden. Uiteindelijk resteerden er slechts vier bewoonde holen die allen succesvol waren.

Door het ontbreken van natuurlijke dynamiek in Nederland is onderhoud van de nestlocaties nodig om te voorkomen dat ze als gevolg van erosie onbruikbaar worden. De zwaluwen zouden in de groeve het beste geholpen zijn als de wand opnieuw strak wordt afgegraven. Deze ingrijpende actie is echter niet wenselijk omdat, als deze jaarlijks gebeurt, de wand op termijn te ver opschuift richting de bebouwde kom van het oude Blaricum. Een dergelijk grote operatie is echter niet noodzakelijk; ook bij een beperktere ingreep liggen er voldoende kansen. Wij bevelen aan om volgend jaar, net als 2024, het geërodeerde zand voor de wanden weg te scheppen en de holen zo goed en zo kwaad als het gaat weer dicht te maken. Garantie op (broed-) succes is er uiteraard niet, vanwege alle onzekerheden die nu eenmaal eigen zijn aan natuurlijke processen, maar op deze manier kan gezorgd worden dat de potentie van deze voor het Gooi unieke wand behouden blijft.

Steilwand Groeve Oostermeent op 16 mei en 18 juni 2025

 

Andere waarnemingen

• Gehoortest vos: De video-opnames laten zien hoe de vos met gespitste oren de steilwand scant op geluiden. Een piepje van een kuiken uit een laag gelegen nestholte kan het lot van een hele zwaluwenfamilie Om te onderzoeken of de vos daadwerkelijk zo sterk op zijn gehoor afgaat, zijn in juni twee doosjes in het zand voor de steilwand begraven, de ene leeg en de ander met een pieper die enkele malen per uur piepgeluiden produceert. Diezelfde nacht al heeft de vos het doosje met pieper opgegraven en open gebeten. De plek met het referentiedoosje bleef onaangeroerd.

 

• Nijlgans: Een nijlgans heeft dit jaar gebroed in het oude eksternest in de berk voor de steilwand. In 2024 werd dit nest nog gebruikt door een paartje torenvalk. De nijlgans is een vaste broedvogel in de groeve, die er jaarlijks een toom jongen groot weet te brengen, maar het is voor het eerst dat wij een nest op hebben kunnen sporen. Net als de torenvalken in 2024 hebben de nijlganzen er hun eieren met succes uit kunnen broeden. In de eerste plaats een prestatie van de eksters die zo’n stevig nest kunnen bouwen dat dit driemaal gebruikt kon worden, door drie verschillende soorten. Op 15 en 16 juni 2025 zwommen de ganzen met 7 pullen in de plas naast de berk. In tegenstelling tot vorige jaren verliep het daarna minder goed. De vos loopt in deze periode elke nacht langs deze plassen, en is dus de eerste verdachte van de slechte afloop. Toch staat dit niet vast, want op 16 juni werd gezien hoe een kleine mantelmeeuw hardnekkig boven de nijlgans met jongen bleef cirkelen. Mantelmeeuwen zijn geduchte kuikenrovers, maar hoe dit tafereel is afgelopen is onbekend. Zeker is dat alle ganzenkuikens op 17 juni waren verdwenen.

Nijlgans broedend in eksternest in de Groeve Oostermeent

 

• Padden: De plasjes In de Groeve Oostermeent zijn rijk aan rugstreeppadden.. De padden trekken ook over land en zijn veel op de beelden van onze wildcamera’s te zien. Het is opvallend dat ze worden genegeerd door de vos, zelfs als een pad tussen de poten van de vos opspringt. Soms wordt er lusteloos aan gesnuffeld, maar dat is alles. Het is bekend dat padden vergif afscheiden en blijkbaar werkt dit ook goed als afweermechanisme tegen de vos.

 

Dirk Prop (tekst, onderzoek en wildcamera’s)

Dick Jonkers en Hugo Weenen (onderzoek)

Jurrien Uiterwijk (foto nestelende oeverzwaluwen,  april 2025)

 

Augustus 2025